Back to Front Page


Share This Article!
Share
ፋሉልነት ንሕገ መንግስታውነት ከይትክኦ የስግእ! (ድምፂ ወያነ ትግራይ)

ፋሉልነት ንሕገ መንግስታውነት ከይትክኦ የስግእ!
 

(ድምፂ ወያነ ትግራይ)

ኢህወደግ ንዝሓለፉ 27 ዓመታት ነዛ ሃገር እናመርሐ ዝመፅአ ግንባር እንትኸውን ኣብ ናይ ልዕሊ ርብዒ ፍርቂ ዘበን ናይ ምምራሕ እዋናቱ ብዙሓት ፅቡቓትን ድኹማትን ጎንታት ተንፀባሪቖምሉ እዮም። ሕገ መንግስታውነት እናበርትዐ ፋሉልነት እናቐሃመ እውን መፂኡ እዩ።

ቁጠባዊ ዕብየት፣ ዝሓሸ ዲሞክራስያውነት፣ እናዓበየ ዝመፅአ ምርግጋዕዕን ሰላምን ወዘተ ካብቶም ብእወንታ ዝልዓሉ እንትኾኑ ኣብ ስርፀት ሕገ መንግስታዊ ስርዓት (ምትካሉ እወንታ ኮይኑ)፣ ህንፀት ህብረ ብሄራዊ ስርዓት ፌራሊዝም፣ ማዕረ ተረባሕነት ህዝብታት ወዘተ ድማ ኽፍታታት ተራእዮምሉ እዮም። እዚ ብሓፈሻን ላዕሊ ላዕልን እንትርአ እምበር ኣብቶም ፅቡቓት ጎንታት ዝተብሃሉ ብዙሓት ነዃላት ኣብቶም ድኹማት ስርሓቲ ዝተብሃሉ እውን ገለ እወንታታት ክህልዉ ይኽእሉ እዮም። ብድምር ግን ሃገር ካብ ብፋሉል ናብ ብሕጊ ምምራሕ ተሰጋጊራ እያ።

በቲ በለ በዚ መንግስቲ ኢትዮጵያ ብሰንኪ ኣብቲ ነቲ መንግስቲ ዝመርሕ ዘሎ ግንባር ዝተፈጠረ ዓብዪ ፖለቲካዊ ሕመቕን ድኽመትን ፃምእ ልምዓትን ሰናይ ምምሕዳርን ህዝቢ ናብ ዘየርውየሉ ናይ ስራሕ ዓቕሚ እዩ መፂኡ። ብምዃኑ ካልእ እሞ ይትረፍ ኣብ ልዕሊ ዜጋታት ዝግበር ዘርኢ መሰረት ዝገበረ ተፃብኦታት እኳ ክከላኸል ናብ ዘይኽእለሉ ከቢድ ውድቀት ወሪዱ። ህዝቢ ንህዝቢ ብዓይኒ ጥርጣረ ክርአአ ተገይሩ። ህይወት ብዙሓት እውን ተበሊዑ። ፋሉልነት ተቐልቂሉ።

ካብ ከምዚ ዝበለ ክፍጠር ዘይነበሮ ሕማቕ መድረኽ ንምውፃእ መንግስትን እቲ ግንባርን ዝገበሮ ለውጢ ንምምፃእ ሓዱሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ምኽንያት ኮይኑ እዩ። እዚ ሕገ መንግስታውነት እዩ ዘርኢ።

Videos From Around The World

ምምፃእ ሓዱሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ኣብ ሓፈሻዊ ፖለቲካዊ ድባብ እታ ሃገር ዝፈጠሮ ሓዱሽ መድረኽ ኣሎ። እቲ መድረኽ እዚ ብዝልዓለ ጥንቃቐ ክርአን ሕገ መንግስታዊ ባእታታት መሰረት ገይሩ ክኸይድ ከምዘለዎን ብዙሓት ይሰማምዑ። መሪሕነት እቲ መንግስቲ ዝኾነ ኢህወደግ ካብ ንኢህወደግ ኢህወደግ ዝገብርዎ ኣሰራርሓታት፣ ዲስፕሊናትን ኣካይዳታትን ወፃኢ ከይኸይድ፣ ሕገ መንግስቲ ከይጥሓስ፣ ልዕልና ህዝቢ ከይንከእ ወዘተ ናይ ምግባር ሓላፍነት ከምዘለዎ እውን ዝፍለጥ እዩ። እቶም ኣሰራርሓታትን ዲስፒላናትን ክቕየሩ እኳ እንተሃልይዎምስ ንምቕያር ብዝተቐመጠ ኣንፈትን ኣሰራርሓን እዩ ክቕየር ዘለዎ። እንተዘይኮይኑ ፋሉልነት እዩ ዝመፅእ።

እቲ ንዝሓለፉ ክልተ ወይ ሰለስተ ኣዋርሕ ዝተገበረ ብሓዱሽ ቀዳማይ ሚኒስትር ዝምራሕ ናይ ለውጢ ጉዕዞ ነቲ ዝነበረ ከቢድ ናይ ሞት ኣየር ቀኒሱዎ እዩ። ሰላም መፂኡ፤ ተኣዊጁ ዝነበረ ኣዋጅ ህፁፅ ጊዜ እውን ተላዒሉ እዩ። መንገድታት ክሳብ ምዕፃው ህዝብታት ክሳብ ምፍንቓል ተበፂሑ ዝነበረ ኩነታት ተኣልዩ እዩ። ብሓፈሻ ዝነበረ ፋሉልነት እንተስ ተኣሚኑሉ እንተስ ከም ሓደ ኣንፈት ቃልሲ ተወሲዱ ብዝልዓለ ኩነታት ቐኒሱ እዩ። እዚ ብእወንታ ዝልዓል እዩ።

ኮይኑ ግና ናይ ቀዳማይ ሚኒስትር ለውጢ ካልእ ኣዝዩ ዘስግእ ምናልባት እውን እቲ ለውጢ ካብ ሕገ መንግስታውነት ናብ ፋሉልነት ከይኸይድ ዘፍርሕ ኩነት ተፈጢሩ ኣሎ።

እቲ ነዚ ለውጢ እዚ ምኽንያት ዝኾነ ኣብ ኣደባባያት ኣምቦን ካልኦት ከባብታን ብዕሊ ብመንግስቲ ዝተመስገነ ናይ ቄሮ ምንቅስቓስ ትኽክለኛ ሕቶታቱ (genuine interests) ዝተመለሱሉ ኣይኮነን። ብኣማኢት ኣሽሓት ዝቑፀር መንእሰይ ኦሮምያ ልዕሊ ፖለቲካ ዝኾኑ ሕቶታቱ ኣይተመለሱሉን። ኣብ ሓንቲ ፀሓይ ዝምለሱ እውን ኣይኮነን። ገሊኡ እውን ብስሩ ናይ ልምዓት ሕቶ ኣይኮነን። ስልጣን ደሊና ዝብል ሕቶ ልዕሊ ካልእ ደሚቑ ይስማዕ ነይሩ። እቲ ፖለቲካዊ ስልጣን ገዲፈካ እቲ ናይ ልምዓት እኳ እንተተወሲዱ ብትኽክል ብማዕረ ሕትኡ ንምምላስ ጊዜን ዓቕምን ይደሊ እዩ። ወይ ድማ ሕትኡ ዘይተመለሱ ምኽንያት ክምዚ ስለዝኾነ እዩ ኢልካ ካልእ ሓሳባዊ ፀላኢ ኢኻ ክትፈጥረሉ። እዚ ብቐጥታ ናብ ፋሉልነት ክወስደና ዝኽእል ሓደገኛ ኩነት እዩ።

እቲ ካልእ ንዘበናት እናተሰርሓሉ ዝመፅአ ኣሃዳዊ ስርዓት ናይ ምህናፅ ዓብዪ ባህጊ ዘለዎን እናተደኩዐ ዝመፅአን ሓይሊ ኣሎ። እዚ ሓይሊ እዚ ንለውጢ ኣመራርሓ ተጎዝጕዙ መድረኽ ክብለፅ ዝደለየ ኣመራርሓ ድኣ እምበር ብሐቂ ነቲ ሕገ መንግስቲ መሰረት ዝገበረ ለውጢ ዝደሊ ኣይኮነን። ተስፋሕፈሓይን ኣፍቁሮተ መሬት ዘዕበዶን ሓይሊ እዩ። ስለዝኾነ እዚ ለውጢ እዚ ነቲ ከምዚ ዝበለ ስሱዕ ሓይሊ ዝምልስ ኣይኮነን። ክምልስ እንተፈቲኑ (ንኣብነት ወልቃይንት ራያን ናተይ እዩ ንዝብል እሞ ቆሪስካ ምሃብ እንተተጀሚሩ) ድማ ካልእ ምጥፍፋእ እዩ ዘስዕብ። ነዚ ከምዚ ዝበለ ሓይሊ ዝውሃብ ዘሎ ምላሽ፣ ዝርኣየሉ ዘሎ መነፅር ኾነ ኢ ሕገ መንግስታዊ ስለዝኾነ ዝውሃብ ዘሎ ዘይሕገመንግስታዊ ጥበራን ኣጆኻነትን ዘስግእ ውፅኢት ከስዕብ ዝኽእል እዩ።ከምዘለዎ እንተቐፂሉ ዝዕገሶ በዓል ጉዳይ ስለዘይህሉ ኣብታ ሃገር ሕምስምስ ንሱ ድማ ካልእ ፋሉልነት ክኸውን ዝኽእል እዩ።

እቲ ኣብ ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ዘሎ ኾነ ተባሂሉ ዝተቐረፀ ናይ ምንፃል ኣጀንዳ ትኹረት ሂብካ እንተዘይተራእዩ ተወሳኺ ፍልፍል ፋልሉነትን ጥሕሰት ሕገ መንግስታዊ ስርዓትን ክከውን ይኽእል እዩ። ስለምንታይ እዩ በብመድረኹን በብዝተረኸበ አጋጣምን ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ሓደ ኣይኮኑን ዝብሃል ዘሎ ዝብል ልቢ ኢልካ ክርአ ዘለዎ እዩ። ውድብን ህዝብን ሓደ ኣይኮኑን ዝብሃል ዘረባ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ርእዮት (perspective) ኮይንካ እዩ ዝብሃል ዘሎ ዝብል ክርአ እዩ ዘለዎ። ናይዚ ግጉይ መደምደምታ ውፅኢት "ኣነ ትግራዋይ እየ፤ ህወሓት ግን ኣይኮንኩን" ዝብሃል ዘረባ ቆልዑት እውን ይቀላቐል ኣሎ። ብርግፅ ነቲ ፖለቲካዊ ዳማ ዝተረድኡ ተፃወትቲ ኣበርዒኖምዎ እዮም።

ህወሓት ዝኽወን ምእንቲ ህወሓት ከምዝኮነ ገይርካ ዝቐርብ ኣረኣእያ ኣዝዩ ኸፋፋላይ እንትኸውን ኣብ መወዳእታ ናብ ፋሉልነት ክወስደና ዝክእል እዩ። ዝኾነ ህዝቢ ውዳበ ኣለዎ። እቲ ውዳበ ውዳብኡ እዩ፤ ናይ ባዕሉ እዩ። ኣብዚ ውዳበ እዚ ዘይተወደበ ክህሉ ይኽእል እዩ። እዚ ንበይኑ ክርአ ዘለዎ እዩ። ዝኾነ ሰብ ህወሓት ኣይኮንኩን ክብል ይኽእል እዩ። ብሕጋዊ መረፃ ዝተመረፀ ነቲ ህዝቢ ዝውክል ውድብ ግን ናይቲ ህዝቢ ውድብ እዩ፤ እንኮላይ ናይቲ ኣይኮንኩን ዝበለ። ምኽንያቱ ውክልንኡ ሂብዎ እዩ። ስለዚ ብውዕል እታ መረፃ መሰረት (እንተወሓደ) ህወሓትን ህዝቢ ትግራይን ሓደ እዮም። ንዝተደናገረ ብካልእ ተረድኦ እምበር ኣብ ዘበነ ምድማር "ፈሊኻ ውቓዕ" ዝብሃል ኣይናይ ጥዕናን። እቲ ደም ዝኣሰሮ ስነ ልቦናዊ ዝምድና ንግዚኡ ንግደፎ!
እዚ ፖለቲካዊ ስልሒታት (conspiracies) ተደሚሩ ተደሚሩ ኣብ መወዳእታ ነገራት ካብ ሕገ መንግስታዊ ኩርናዕ ዘይኮነስ ካብ ዝንቡዕ ኣረኣእያ እናወስድና ናብ ፋሉልነት ከጥሕለና ይኽእል እዩ።

መንግስቲ ኣብ ጭቡጥን ተግባራውን ዛዕባታት እዩ ክዝቲ ዘለዎ። ብስብከትን ማዕዳን ፣ ብምኽርን ተግሳፅን ዝድሕን ህዝቢ ኮነ ዓዲ የለን። ብግብራዊ ስርሒት ፣ ብክብላዕ ዝኽእል ርኡይ ውፅኢት እዩ ሃገር ዝህነፅ። ስለዝኾነ እቲ ሕዚ ብዙሕ ጭርሖታትን ገለን ተዋሂብዎ ዝኽየድ ዘሎ ወፍርታት ዋላ ኣብ ምምፃእ ሓድነታዊ ስነ ልቦና ህዝቢ ናይ ባዕሉ ግደ እንተሃለወ ከም ሓደን ናይ መወዳእታን እሞ ድማ ቅድሚ ሕዚ ተገይሩ ከምዘይፈለጥን ጫፍ መንገዲ ዘፅኣትን ገይርካ ምውሳድ ኣዝዩ ሓደገኛ እዩ። ህዝቢ ሓቂ እዩ ዝደሊ። እታ ባኒ እዩ ዝደልያ እምበር ትረኻ ኣሰነኻኽትኣ ኣይኮነን። ስለዚ ስራሕ መንግስቲ ጠጠው ኢሉ ኣብ ዘለሉ እዋን እዞም ከምዚኦም ዝበሉ ወፍርታት ናይ ሆይሆይታ ፖለቲካ ካብ ምፍጣሮምን ምብርትትዖምን ንላዕሊ ህዝቢ ብተስፋ ሸሚምካ ውዒሉ ክሓድር ብምግባር ኣብ መወዳእታ ናብ ባዕልኻ ተመሊሱ ከቃፅለካ (backfire) ምግባር ጌጋ ምድጋም እዩ። ኩሎም ኣብ መወዳእታ ፋሺስት ዝኾኑ መንግስታት፤ ዓለም ክትክእሎ ብልዕሊ ዘይትኽእል ጣቕዒትን ዕልልታን ምምፅኦም ምርዳእ ኣገዳሲ እዩ። ስለዚ ስራሕ መሰረት ዘይገበረ ኣካይዳታትና ናብ ፋሉልነት ከይወስዱና ዘስግእ እዩ።

ትካላትን ትካላውነትን (institutions and institutionalization ) መሰረታዊ መሕልፎ ሕማቕ መድረኽ እዮም። ሓደ ካብዚኦም ድማ ምጥንኻር ፖለቲካዊ ሓይሊ እዩ። እቲ ፖለቲካዊ ሓይሊ ምስዝጥንክር ካልኦት ብትሕቲኡ ዘለዉ ነገራት እውን ይስተኻኸሉ። እቲ ፖለቲካ እንትቐልል ኩሎም ይፎኽሱ። ስለዚ ኢህወደግ ናይ እማን ኢህወደግ ምግባር የድሊ።

ምስዚ ተኣሳሲሩ ዝርአ ናይ ይቕረታን ፍቕርን ሰበኻታት ብመሰረታዊ ሓሳቦም ምርዳእ ብጣዕሚ ኣድላዪ እዩ። ሃገር ናይ ኩሉ እያ። ከምኡ ስለዝኸነት ናይ ኩሉ ሓሳብ እተተኣናግድን ናይ ኩሉ ኢድ እትጠልብን ክትከውን ኣለዋ። ነዚ ድማ ዝተቓያየሙ ተዓሪቖም ብሓባር ዝግደሱላ ክተከውን ኣለዋ። እዚ ግና ተወሳኺ ቂመኛ ብምውሳኽ ኣይኮነን። ተወሳኺ ፀላኢ እናወለድካ ብምሕዳር ኣይኮነን። ሕዚ ሕዚ ዝረኣዩ ዘለዉ ነገራት ዘሰክፉ እዮም፡፡ ምናልባት እውን ናብቲ ፋሉልነት ክወስዱና ዝኽእሉ እዮም። እታ ናይ ትማሊ ናይ ነታጕ ምፍንጃር ስዒባ ዝውሃቡ ዘለዉ ርእይቶታት እኳ ኣዐርዮም ዘሻቕሉ እዮም። ድሐሪ እቲ ምፍንጃር ቀዳማይ ሚኒስትር ዝሃብዎ ርእይቶ ባዕሉ ናይቲ መድረኽ ተኣፋፋይነት እዩ ዘርኢ። ከይተፃረየ፣ ገበነኛ መን ከምዝኾነ ከይተፈለጠ፣ ምክንያት ናይቲ ገበን ከይተላለየ ወዘተ "ከምዚ ዝበሉ ከምዚ ዝበሉ" ክብሉ ተሰሚዐዮም እዮም። እዚ ኣዝዩ ዘሰክፍ እዩ። ህዝቢ፤ ኣብ ርእሱ ፀላእቲ ክስእል ብምግባር እቲ ስእሊ ንሱ ድማ ባዕሉ ትርጉም ክህብዎ ብምግባር ነቲ ስእሊ ንሱ ይምጥን ኣብ ልዕሊ ዝበሎ ኣካልን ወኪል ብሄርን ጥቕዓት ንምፍፃም ዘገድድ ካብ መራሒ ትፅቢት ዘይግበር ኣዛራርባ እዩ ነይሩ። እዚ ብኣግኡ እዩ ክእረም ዘለዎ። ምኽንያቱ ሕነ ምፍድዳይ መባእታዊ ስጉሚ ፋሉልነት ስለዝኾነ።

ብሓፈሻ እንትርአ እዛ ሃገር ለውጢ የድልያ እዩ። ከምቲ ዝነበረቶ ክትቕፅል ኣይትኽእልን። ዝኣረገ ኣተሓሳስባ ምስ ጥቕመኛ ዝኾነ ኣመራርሓ ሓቢሩ ከይዱ ሃገር ሮሞቕ ክትብል ገይሩ እዩ። ስለዝኾነ ለውጢ ናይ ምርጫ ጉዳይ ዘይኮነስ ናይ ሞትን ሕውየትን ጉዳይ እዩ።

እዚ እንትቕየር ግን ብትኽክልን ብሓቅን ካብ ሕገ መንግስትን ሕገ መንግትስታዊ ስርዓትን ወስ ከይበለ ክኸውን ኣለዎ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ ሕገ መንግስታዊ ኣተሓሳስባ እናፈረሰ ፋሉልነት እናበርትዐ ብድሕሪኡ ኣብ ዝፍጠር ባርዕ ኩሉ ክቃፀል እዩ።

17 ሰነ 2010

ድምፂ ወያነ ትግራይ
ምንጪ ፅፁይ ሓበሬታ!

 

Back to Front Page