Back to Front Page


Share This Article!
Share
ንርእስኻ ኣጥፊእኻ ምልማዕ ..!

ንርእስኻ ኣጥፊእኻ ምልማዕ ..!

ታሪኽካ ኣብ ምዕቃብ ዘሎ ክፍተት

 

ገብረ ሥላሴ ኣርኣያ

ለካቲት 2011 /

እዛ ሓፃር ጽሕፍቲ ቅድም ክብል ኣብ ማሕበራዊ ሚዲያ፣ ፅንሕ ኢሉ ኣብ መፋርቕ 2015 ..ፈ እውን ኣብ Hornaffairs ኣውፅኤያ ዝነበርኩ እያ። ወድዓውነታ ሀዚውን ኣገዳሲ ስለዝኾነት ሓደ ክልተ ዝኾና ሓደሽቲ ተርእዮታት ብምጥቃስ መሊሰ ንንባብ ከውፅኣ መሪጸ ኣለኹ። ዛዕባና ዛዕባ ታሪኽካ ምዕቃብ እዩ። መበገሲ እዚ ጽሑፍ ዝኾነኒ ሓሳብ ወይ እምነት ድማ ህዝቢ ትግራይ ከም ህዝቢ፣ መንግስቲ ከም መንግስቲ፣ ትካላት፣ ስርዓተ ትምህርትናን ሙሁራትናን፣ ናይ ንግዲ ማሕብረ ሰብናን ኩሉ ተራ ዜጋን ኣብ ታሪኽና ምዕቃብን ዘለና ግንዛበ ኣዚዩ ዝተሓተ እዩ ጥራይ ዘይኮነስ እቲ ቁሩብ ዝርድኦ እውን እንተኾነ ኣድላይነቱ ናተዛረበ ብተግባር ግን ዘይፍጽም እዩ ዝብል እዩ። እስቲ ናይ ካልኦት ሃገራት ተምኩሮ ተናኺፍና ናይ ባዕልና ክንርኢ ንፈትን።

Videos From Around The World

ኣብ ኣውሮፓ፣ ሃገራት ኤሲያን ማእኸላይ ምብራቕን ኣብ ዝተዘዋወርኩሉ እዋን ሓደ ነገር ተዓዚበ። ንሕሉፍ ታሪኾም ዘለዎም ተገዳስነት ልዑል ከም ዝኾነ ሪአ። ብምዃኑ ድማ ብዝተፈላለየ መገዲ ይዕቅቡዎን ይንከባኸቡዎን። ከም ኣብነት ንምጥቃስ፣ እቶም ጥንታዊያን ህንፃታት ውሽጦም ንናይ ሎሚ ሰብ ንኽጥዕም ለውጢ እንትገብሩሉ ደጊኡ ግና ጥንታዊነቱ ምሕዳስ ተዘይኮይኑ ከይቕየር ዝኽልክል ሕጊ ዝውጽኡ ሃገራት ብዝሓት እዮም። ከም ሓውልቲን ቕርፃ ቕርጽን ዝመሰሉ ታሪኻዊ ሓድግታት ድማ ከይትንከፍን ንበፃሕቲን ነበርትን ብዝስሕብ መገዲ ጎሊሁ ንኽርአ ኸባቢኡ ዝጥዕም ገይሮም ይሰርሑዎ መገለጺ ጸሑፍውን ይገብሩሉ። በቢኸባቢኡ ዘለዉ ምምሕዳራት ድማ ታሪኻዊ ሓድግታቶም መዝጊቦም ይሕዙ ይንከባኸቡን።

ኣብ ከተማታት ዘለዉ ዓበይቲ ጎዳናታትን ሓፀረትን ጸበብቲን መገዲታትውን ታሪኽ ብዝሰርሑን ንሃገሮም ዝኾነ ዓይነት ኣስተዋጽኦ ብዝገበሩን ሰባት ሽም ይስየም እሞ ምእንታን ንፖስታ ኣገልግሎት ዝቐለለ ክኸውን ኣፍቲ ጎዳና ዘለዋ ገዛውቲ ብቑፅሪ ይፍልዩወን። ንኣብነት ጎደና እከለ ቁፅሪ ገዛ ክንዲዚ ናበሉ ይጽሕፍሉሞ ንቲ ኣድራሻ ክረክብ ንዝደለየ ሰብ ይኹን ንናይ ፓስታ ኣገልግሎት ምሃብ ኣዚዩ ዝቐለለ ይገብሮ። ህዝቢ ስዊድን ብጥሜት ኣብዝሕለበሉ ዘበን፣ ናብ ስደትን ባርነትን ፋሕ ጭንግራሕ ኣብ ዘብለሉ ዘበነ ሓሪ ኣፍቲ ሃገር ዘይፍለጥ ዝነበረ ተኽሊ ድንች ካብ ካሊእ ዓዲ ኣምጺኡ ዝዘርአ ዜጋ ንመዘከርትኡ ተባሂሉ ኣብ ገለገለ ከተማታት ስዊድን ጎዳናታትን ብሽሙ ተሰይምሉ ይርከብ።

ንዕቀባ ታሪኽ ዘለዎም ተገዳስነት ብሕጊን ፖሊሲን ዝተዓጀብ ጥራይ ኣይኮነን። ካብ ኣጸደ ህፃነት ጀሚሩ ዘለዉ ቖልዑ ካብ ቤት ትምህርቲ ናተወሰዱ ንኽሪኡዎ ይግበር። ኣብ ቤት ትምህርቲውን ብዝተፈላለየ ስልቲ (ኣብ መጽሓፍ፣ ኣብ መፃወቲ ዝውክል ምስሊ ብምግባር) ኣብ ኣእምሮኦም ክቕረጽ ይግበር። ብከምዚ ተኾስዂሶም ዝዓበዩ ህፃናት ፅባሕ ታሪኾም ዓቀብቲ ኮይኖም ይቕጽሉ። ስርዓተ ትምህርቶምን ኣሰራርሕኦምን ምዕቃብ እምበር ምፍራስን ምርሳዕን ኣየምህሩን። ኣብዚ ቐረባ እዋን ደዓሽ ዝተብሃለ ጉጀለ ሓረድቲ ሰብ ጥንታዊ ቕርሲታት ዒራቕን ሶሪያን ኣብዘፍርስሉ እዋን፣ ኣብ ማሊ ዝርከብ ትዋረግ ዝተብሃለ ጉጅለ ዝፈረሶ ጥንታዊ ሓድጊ ማሊ ምስተሰምዐ ብዙሓት ሙሁራን ጫውጫው ኣቢሉ ኣብ ዓለም ዙሪያ ዝርከባ መራኺቢ ሓፋሽውን ዕለታዊ መዛረቢ ጉዳይ ገይረንኦ ሓጊየን። ምኽንያቱ ኣብ ታሪኻዊ ሓድግታት ዘሎ ጥቕሚን ኹርዓትን ዝለዓለ ግንዛበ ስለዘለዎም እዩ። ኣብ ዓድና ከመይ ኣለና?

ብመንግስቲን ብውልቀ በዓል ሃፍቲን ዝተጀመሩ ስራሕቲ እኳ እንተሃለዉ ምስ ጥንታዊነትናን ዘለና ሓድጊታትን እንትርኣ ገና ኣይሰራሕናን እየ ዝብል። ከም ናተይ እምነት ንታሪኽና ዘለና ትኹረት ካብ ኣፍና ዝሓለፍ ኣይመስለንን። ንዛረብ ግን ኣይንሰርሐሉን። ንሕና ካፍቲ ልዕል ኢሉ ዝተገለጸ ልምዲን ባህሊን ካልኦት ሃገራት ብኣንፃር ኢና ንኸይድ። ጥንታዊያን ሓድግታትና ብምፍራስ፣ ብምስራቕን ንወፃእተኛታት ብምሻጥን፣ ብምርሳዕ ወይ ከም ሓወልቲ ኣክሱም ስጋብ ዝወድቕ ብምፅባይ፣ እንተጎቢዝናውን ዝሰልጠና ናመሰለና መልክዕ ብምቕያር ዘይምስሎም ብምኽዳን ታሪኻዊነቶም ነህስሶም።

ጎደናታት ብዝምልከትውን ዝምጥን ሰብ ዝተስኣነ ይመስል ዝብዝሑ ስም የብሎምን። ከተማታት ትግራይ ይዕበ ይንኣሳ፣ ይሕጸር ይንዋሕ፣ ይግፋሕ ይጽበብ ብዘየገድስ ኣብ ኩለን ዘሎ መገዲታት ተንድምሮ ልዕሊ 60 ሺሕ መገዲታት ከምዝህልወን ይኣምን። እሞ እዚኦም ብ60 ሽሕ ስዋኣት እንተዝስየሙ ስም ጀጋኑና ካብ መጽሓፍ ዝስንዶ ንላዕሊ ምተተኸለ፣ ህዝቢውን ምተሓጎሰን ምኾርዐን፣ ታሪኽ ናብ ሓዱሽ ወለዶ ንምሕላፍን ዝቐለለ ምስርሕ ምኾነ። ጎደና ሓየሎም 1, 2, 3 - 40፣ ጎደና ብርሽዋ 1, 2, 3 - 60፣ ጎደና ማንጁር 1, 2, 3 35 ወዘተ ናበልካ ዶ ኣይምተሰየመን! ንፖስታ ኣገልግሎትን ንሰብ ክተመላኽትውን እኮ ዝቐለለ እዩ ዝገብሮ። ብዚኣ ገይርካ ኸይድካ ንጸጋም ተዓጺፍካ ዳሕራይ ንየማንካ ዘላ ሓንቲ ዓባይ ኦም ሕልፍ ኢላ ዘላ ቖጽለውይቲ ማዕጾ ናበልና ከም መመላኸቲ ንጠቀመሉ ልምዲ ገዲፍና ናብ ስሩዕ ኣጠቓቕማ ንኣቱ ስራሕውን ይቐልል። ብስሩባ እታ ዓባይ ኦም ተተቖረጸትኸ ? እቲ ቖጽለዋይ ማዕጾውን ቐይሕ ተተላኸየኸ?

እዚ ዝሓስብ ብዓል መዚ ተሳኢኑስ ኣብ ርእሰ ከተማና ዝርከቡ ጎዳናታት (ብጀካ ውሑዳት) ሰብ ብዘይጥቀመሉ ቑጽሪታት ተሰየሞም ኣለው። ብስሩባ ሕደጉ ዝብል ሰብ ዶ ተስኣነ ወይስ ኣነ እየ ጌጋ ዝሓስብ ዘለኹ? ታሪኽ፣ ባህሊ፣ ቋንቋ፣ ብሓፋሻ መንነት ህዝቢ ትግራይ ዝገልጹ ነገራት ሓደሽደሽ ናበሉን ኣብ ሕብረተሰብና መሰረት ዘይብሎም ባዕዳዊ ነገራት ናተወረሩ ባህልን ታሪኽን ክዕቅብ ዝተጣየሽ ቢሮ እዚ ጉዳይ ዝምልከቶ ዶ ኣይነበረን?

ብመስርሕ ፍልጠትን ትምህርቲን ኣቢልካ ታሪኽ ምዕቃብውን ሽንኳን ንህፃናት ንዓበይቲውን ኣብዚ እቶ ዝበሃል ኣይኮነን። ኣብዚ ቕረባ እዋን ብትግራይ ቴሌቪዥን ዝተመሓላለፈ ሓደ መደብ ዝረኣየ ሰብ እንታይ ይብል ከምዘለኹ ግልፂ ክኾነሉ እዩ። ኣብቲ መደብ ሓንቲ ጋዜጠኛ ኣብ መቐለ ጎዳናታት ናተዛወረት እዚ ጎዳና እንታይ ይበሃል? እዚ ኣደባባይ ከ? ናበለት ክትሓትት እንተላ ሽም ቀበሌን ሉሙዳት ቦታታትን ካብ ምፅዋዕ ሓሊፉ ብትኽክል ዝነግራ ሰብ ኣዚዩ ውሑድ ኮይኑ ተረኺቡ። እቲ ብጣዕሚ ዝገርም ድማ ኣብ ሞተር ሳይክል ኮፍ ዝበለ ትራፊክ ፖሊስ ረኺባ እቲ ጠጠው ዝበለሉን ሙሉእ መዓልቲ ናተዛወረሉ ዝውዕል ጎዳና ተሓቲታቶ እንድዒ ሽሙ ታይ ከም ዝበሃል ኣይፈልጦን ክብል መልሲ ሂቡ። ሕሰቡዎ ትራፊክ ፖሊስ እንተነኣሰ ንስርሑ ክጥዕሞ ሕድሕድ ጎዳና ክፈልጥ ምተገብኦ ነይሩ። ብስሩውን ከም ናይ ፖሊስ ትካል ዝኾነ ዓይነት ወንጀል እንትፍጸም ብጎዳና ሽምን ቁጽሪን ብቐሊሉ ንምርካብ ምጠቐመ። ወንጀል ይኹን ካሊእ ጉዳይ ንፖሊስ ዝደውል ወይውን ኣምቡላንስ ንዝጸውዕ ሰብ ጎዳናን ቁጽሪን ብምንጋር ብቐሊሉ እቲ ቦታ ክርከብ ምሓገዘ። ሎሚ እቲ ዓለም ሙሉእ ዝጠቀመሉ ዘሎ ጉጉል ማፕ ዝኾነ ቦታ ንኽተደሊ ጎደናታት ሽም ተዘይሃሊዎም ከቢድ እዩ።

እቲ ዝገደ ሽግር ድማ ካብ ታሕቲ ጀሚሩ መሰረት ስለዘይሓዝና ምስ ዓበና ካብ ናይ ባዕልና ታሪኽ ናይ ካልኦት የህርፈና። ብዛዕባ ናይ ባዕልና ዘይተገደስና ናይ ካልኦት ክንፈልጥን ንእኦም ክንመስል ላሕ ንብል ግን ኣይሳኻዕን። ከም ኣብነት ክጥቀስ ዝከኣል ኣብ ዓዲ ዝዕቀብ ታሪኽ ዘይሰኣነ ወለዶ ኣብ ምህርቲታቱ ናይ ፓሪስ ኣይፍል ታወር ናይ ኣሜሪካ ናይ ነፃነት ሓወልቲ ወዘተ ይሕትም (ንኣብነት ኣብ ሃገርና ዝሕተም ደፍተር ሪኤ ነይረ)። ሆቴላት፣ ቤት ብልዒ፣ መደብራት፣ ድኩናታ ምንም ዓይነት ታሪኻዊ ርክብ ካብ ዘይብሎም ከተማታት ባዕዳዊ ሃገራት ሽም ተለቂሑ ይልጥፍ። 46 ሃገራዊ ትሕዝቶ ዘለዎም ሽማት ሒዙ ንግዲ ፍቓድ ከውጽእ ዝኸደ ኢትዮጵያዊ በዓል ሃፍቲ ኩሉም ሽማት ተቐባልነት ኣይረኸቡን። ናይ ወፃኢ ሽም ሒዙ ምስከደ ፈቒዶምሉ (ፍልፍል: ዛሚ ራድዮ) ዝብል ክስምዕ እንተለኻ ኣተሓሳስባና ክንደይ ድኹም ምዃኑ ዘርኢ እዩ።

ሙሁር እየ በሃላይ ድማ እንሊዝኛ ተይሓውስ ምዝራብ ዘይተምሃረ ስለዝመስሎ ብኣፍ መፍቲሒ ቛንቛ ፍልጠቱ ክገልጽ ድሌትን ዓቕሚን የብሉን። ናቱ ከምድሑር ናይ ካልኦት ከምስልጡን ገይሩ ዝርኢ ህዝቢ ኮይና ኣለና። ዓለም ለኸ ሽልማት ሜዳሊያ ዝወነኑ ምህርቲ ወይኒ (ኣክሱሚት፣ ጉደር) ኣብ ድኳኑ ደርዲሩ ጽሬቱ ብዘየገድስ ባሕሪ ተሳጊሩ ዝመጽአ ጠርሙስ ብዘይ ሓንቲ ሕቶ ዝበለጸ ገይሩ ዝኣምን ከእምነካ ዝጽዕርን። ክንደይ ኢልካ ክቕጸር!

ከምዚ ዓይነት ውሽጡ ዘይርኢ ደገ ጠማቲ ወለዶ ሒዝካ ታሪኽካን እሴታትካን ንምዕቃብ ኣሸጋሪ እዩ። ንምንታይ ኢልካ ተሓትቲካ ካብ ሙሁርን ዘይሙሁርን እንታይ ኣለዎ እሞ ዘበነ ግሎባላይዜሽን እንድዩ ዝብል ግንዛበ ዝጎደሎ መልሲ ትረክብ። እንታይ እዩ ግሎባሊዘድ ዝኸውን ዘሎ ምርዳእ ከድሊ እዩ እዚ ኣርስቲ ግን ካሊእ እዩ። ንርእሱ ኣጥፊኡ ክለምዕ ዝደሊ ከተመታይ ሕብረተሰብ ንኸውን ኣለና። ንዚ ከምዚ ዝበለ ገፊሕ ክፍተት ከም ህዝቢ ክንዐሪዮ ዘለናኳ እንተኾነ ዝልዓለ ሓላፍነት ዘለዎም ኣካላት ከምዘለዉ ግን ምዝኽኻር የድሊ። ቤት ጽሕፈት ባህልን ቱሪዝምን፣ ዩኒቨርሲቲ፣ ቤት ትምህርቲታት፣ ቤት መዘጋጃ፣ ሙሁራን፣ ጸሓፍቲ፣ ናይ ኪነ ጥበብ ሰባት (ታሪኹ ዘይዕቅብ ስነ ጥባብኳ ኣይግድን) ንቲ ጉዳይ ትኽክለኛ መስመር ከትሕዙዎን ብጭቡጥ ክሰርሑሉን ይግባእ።

ሰላም ንመላእ ትግራይ!

 

Back to Front Page