Back to Front Page

ገለ ርኢቶታት ኣብ መፅናዕቲ ዳግመ ውደባ ወረዳታት ትግራይ

ገለ ርኢቶታት ኣብ መፅናዕቲ ዳግመ ውደባ ወረዳታት ትግራይ ፣

ብርሃነ 7-28-19

ሎሚ ሎሚ እቲ ቀሚሽ ጉዳይ ዲሞክራሲ ይምሰል እምበር ንኹሎም ወሳኒ መቐይሮ ነጥቢ ዝኸውን ዘሎ ሓይሊ እዩ፡፡ ኢኮኖሚያዊ ዓቕሚ እዩ፡፡ ግንባራትካ በዙይ ክድልድሉ እንተለው እዮም፡፡ ድልዱል ኢኮኒሚያዊ ድፋዕ ኣብዘይብሉ ብሄራዊ መንነት ንምህናፅ ዝግበር ጉያ ብዙሕ እንተይከደ ጫሊዱ ዝተርፍ አዩ፡፡ ሀዚ እቲ እንኮ እንራባረበሉ ማእኸል ኢኮኖሚያዊ ጉልበትና ክዓቢ ምግባር እዩ፡፡ ሎሚ ኣብ ብዙሕ ከባብታት ሕቶ ብሄራዊነትን መንነትን እንዳዓበየ ምምፅኡ እንስተውዕሎ ዘለና ጉዳይ እዩ፡፡ ውሽጠ ምሽጥር ናይ እዙይ ግን ኢኮኖሚ እዩ፡፡ ጉዳይ ተጠቃምነት አዩ፣ ጉዳይ ግቡእ ቦታኻ ምሓዝን ዘይምሓዝን እዩ፡፡ ናይ ኢኮኖሚ ማሰይቲ እንትበዝሕ እዚኦም እንዳጎልሁ ይመፅኡ፣ እንኮ ናይ መተሲኦም ጨርሖ እዚኦም ይኾኑ፡፡ ኣብ ከባቢና ዘሎ ኩነታት እውን ነዙይ እዩ ዘርአና፡፡ ሎሚ ሕምብርቲ ናይ ዝኾነ ምንቅስቓስ ኢኮኖሚ እዩ፡፡ ዋእ መንነትካ እንተዘይተሃሊኻ ድኣ እንታይ ክኸውን ሕምባሻ ዝብሉኒ ብዙሓት እዮም፣ ግን ንመንነትካ ዝሕልዎ ሕምባሻ አዩ፡፡ ሕምባሻ ዘይብሉ መንነቱ ክሕሉ እየ ዝብል ተራ ፈኸራ ኣብ ዑና ገዛ ካብ ምዃን ኣይሓልፍን፡፡ ክልቲኦም ዝተኣሰሰሩ ምዃኖም ድማ ግልፂ እዩ ግን መን ሒዝካ ተቆፀ እዩ እቲ ዋና ዘረባ፡፡ ንኣለሻን ሓለዋን መንነት ዝግበር ጉዕዞ ንኩሉ መድያዊ ምጥንኻር ኢኮኖሚኻን ምእንተ እዙይ ድልዱላት ማሓዙት ንምፍጣር ዝግበር ጉዕዞ ዘዕንቅፍ ክኸውን የብሉን፡፡ መንገድን ኣንፈትን ኣላሻን ምጥንኻርን ብሄራዊ ክብርታት ሓደ ህዝቢ እዙይን እዙይ ጥራሕ ተሞርኪስካ እንትፍፀም ብምዃኑ እዩ፡፡ ብዛዕባ ዳግመ ውደባ ትግራይ ንፅፁይ ምምሕደራ እንትንዛረብ እውን ምስ እዙይ ናይ ባዕሉ ምትእስሳር ስለዘለዎ እዩ፡፡ መበገሲ እቲ ፅንዓት ፓለቲካ ኣይኮነን፣ ኢኮኖሚ ኣይኮነን፣ ድምፂ ህዝቢ እዩ፣ መረረት ህዝቢ እዩ፣ እዙይ ካዓ ኣካል ሰናይ ምሕደራ ኮይኑ ፀኒሑ እዩ ይብለና እቲ ሓበሬታ፡፡ እቲ መረረት ግን ብትኽክል መንገዲ ሰለዝነውሐን ብትኽክል ድማ እቲ ህዝቢ ፅፁይ ምሕደራ ስለዝሳኣነን ድዩ? ብትኽክል እቶም ወሰንቲ ባእታታት ምሕደራ ህዝቢ ካብኡ ዝራሓቁ ስለዝነበሩ ድዮም? ወዘተ ዝብሉ ጉዳያት ምልዓሎምን ብትኽክል ንሶም ከም ቀንዲ ምዃኖም ምልላይ ከድሊ አዩ፡፡ እዙይ ግን ምምሕዳራዊ ማእኸላት ኣብ ፅፁይ ምምሕዳርን ሰሌጠን ስራሕቲ ኣብ ምፍጣር ናይ ባዕሎም ተራ ኣይፃወቱን ንምባል ኣይኮነን፣፣ ብትኽክል ይፃወቱ እዮም፡፡

ወረዳታት ትግራይ ካብ እዋን ንጉስ ሃይለ ስላሰ እንተስ በዝሒ ህዝቢ መሰረት ብምግባር ወይ ልዑል ስብእና ብዘጥረዩ ውልቀሰባት መንበሪ ባላባታት መበገሲ ብምግባር ወይ ሽንጥሮታትን ረሩባታትን ሓፁር ብምግባር እተን ሀዚ ኣብ ኩሉ ከባቢታት ትግራይ ጎሊሀን ዝራኣያ ማእኸል ወረዳታት ክፍጠራ ክኢለን አየን፡፡ እዘን ከባቢታት ታራኻዊያንን ርእሰን ዝኻኣለ ናይ ንሕንሕ ማእኸላት ኮይነን ዝተራኣያሉ እዋን እውን ሓሊፊ እዩ፡፡ ወረዳታት እውን በዙይ ተቃኒየን ክስፈያን ንበላዕቲ ተማዓራሪየን ንኽውደበ ተገይሩ ነይሩ እዩ፡፡እንደ እገልን ወዲ እገለን ብዝብል ዝተሸቀጣ እየን ነይረን፡፡ ሀዚ እውን እዙይ ኣብ ገለ ነበርቲን ጉልህ ዝበሉ ሰባትን ኣሰሩ ዝጠፍአ ኣይመስልን፡፡ እቲ ሀዚ ዝስማዕ መረረት ድማ ገሊኡ እኳ ሓቂ ዝመስሉ ጉዳያት እንትሃለዉ ዑና እንዳቦይን እንዳቦይ እገለን ዝብሉ ስምዒታት ዝደፍኦ ከምዝኸውን ንምጥርጣር ከቢድ ኣይኸውንን፡፡ ከምኡ እውን እንትግለፁ ስለዝስማዕ፡፡ ብዝኾነ እዙይ ንምኽባር ወይ ዝደፍኦ ቅድም እንትብል ይኹን ሀዚ መልዐሊ ዝገበረ መፅናዕቲ ዳግመ ውደባ ወረዳታት ዝነበረ ኣይመስለንን፣የለን፡፡ እቲ እንኮ መልዐሊ ጉዳይ ዓቕምን ምችውነት ንፁፁይ ምምሕደራን እዩ ነይሩ፡፡ ቅድም እንትብል ኣብ እዋን ሃይለ ስላሰ እቲ ክልል ብበዝሒ ወረዳታት ንምግሕጣጥ እንትሕሰብ እንተሎ ኣየንኡ ብዝበለፀ ኣታዊየ ንምእካብን ንምቁፅፃርን የኽእለንን እምበር ካሊእ ተሓሳቢ ክገብሩ ዘግድዶም ኩነታት ኣይነበረን፡፡ ስለዙይ እተን ወረዳታት ብኣጋጣሚ ጥራሕ እንተይኮነስ ማእኸል ናይቶም ባላባታት እውን ስለዝነበራ እዩ፡፡ዳሓር ድየን ኮይነን ቅድሚኡ ንባዕለይ ግልፂ ኣይኮነን ግን ድሕሪኡ ብዝበለፀ ከምዝጠናኸራ ጥርጥር የብሉን፡፡ ስለዝኾነ ሎሚ ወረዳ ንምብዛሕን ወይ ንምውሓድን ዘግድዱኻ ባእታታት ብዙሓት እዮም፡፡ ከምቲ ናይ ቀደም ደፋኢ ኩነታት ሓደ እንተይኮነስ ብዙሓት አዮም፡፡ ሎሚ ሰብ ይበልዕ፣ ኪኢላ ይበልዕ፣ ቢሮክራሲ የስፍሕ የመና ክተጋሕጥጥ ይገብረካ እሞ ብእኡ ልክዕ ዝተወሳሰበ ስራሕቲ ቢሮክራሲ ብምፍጣርን ሰሌጠን ስራሕትኻ ብምጉታት ሃልኪ ወፃኢኻ የብዝሕ፡፡ ዜጋታት ልዕሊ 20 ኪሎሜትር ክጓዓዙን ነታ ውስንቲ ሃፍቶም ደም ይነብዑላ፣ ከም ሃገርን ክልልን ድማ ልምዓት ይጓተት፣ ዘለካ ሃፍቲ ገነት ይበጣጠስ፡ በላዒ ይበዝሖ፣ ልምዓታዊ ዓቕምኻ ክትሕት ይገብሮ፡፡ በቱይ በለ በቱይ ነዙይ ኣብ ግምት ዘእተወ ናይ ዳግመ ውደባ ስራሕቲ ግድን የድሊ ይኸውን፡፡ ዓቕምኻ እንዳረኣኻ ድማ ቢሮክራሳዊ ጠለብካ ንምምላስ ዘኽእልኻ ኣወዳድባታት ደረጃ ብደረጃ እትምልሰሉ ኩነታት እውን ይፍጠር፡፡ ከስፍሕ እየ ወይ ክሽምርር እየ ኢልካ ምብጋስ ክህሉ ይኸውን እቲ ዋና እቲ ኣወድባታት ከመይ ሳይንሳዊን ንብዙሓት ረቋሓታት ኣብ ግምት ዘእተወን ይኹን ብዝብል ኣብትሓስቦ ብእኦም ዝተቃነየን ምግባር ብዝበለፀ ሳይንሳዊን መወፃይነትን ክህልዎ ይገብሮ፡፡ ናይ ሎሚ ፅንዓት በዙይ ኣንፃር ብዙሕ ውፅኢት ትፅቢት እንገብረሉ አዩ፡፡ ምስፋሕን ምሽምራንን ዝብሉ ቀመራት ኩልሻብ ዘለዉን በብእዋኑ እንዳመዘንካዮም እትኸይድ እምበር ነቲ ሓደ ገዲፍካ ነቲ ካሊእ ጥራሕ ሒዝካ እትኸደሉ ኩነታት ዘሎ ኣይመስለንን፡፡ ክልቲኦም ኣብ ሚዛን ዝኣትዉን፣ ልምዓታዊ ፀላዊይነቶም not only

administrative but developmental effect እንዳተመዘነ ዝኸይድን እዩ፡፡ ከምኡ እውን ክኸውን ኣለዎ፡፡

ብመሁራት ጉጅለ ዝተፀንዐ መዕናዕቲ በዝሒ ወረዳታት ናይቲ ክልል የማና ክልጠጠ ገይርዎ ኣሎ፡፡ ምስ ፀግኡን ጉድኣቱን ዝመፀ ይመስለኒ፡፡ ከምኡ ክገብር ዝተበገሰ ግን ኣይመስለለ ሳይሳዊነት ናይቲ መፅናዕቲ እዩ ከምኡ ገይርዎ፡ ንኹሎም ፀለውቲ ረቁጣትት ኣብ ግምት ዘእቲ ኣፀናንዓ ስለዝነበረ እዩ ክኸውን፡፡ ከምኡ እንተኾይኑ ካዓ ዋላ ዕድኡ ገዚፍ ይኹን ኣሜን ኢልካ ምቕባሉ ዝበለፀ ይመስለኒ፡፡ ኣብዙይ እቲ ዋን ፅቡቕ ኮይኑ ዝተረኸበ ድማ እቲ ናይ ምስሌኔታት ኣወዳድባ ዞባ ዝብል ክተርፍ ምግባሩ እዩ፡፡ እዙይ ዝፈጥሮ ክፍታት ኣብ ክልል ብካሊእ ምትዕርራይ ዝሽፈነሉ ኩነታት ምፍጣር ዝበለፀ ይኸውን፡፡ እቲ መፅናዕቲ እንታይ ዕላማ ሒዙ ተበጊሱ ነይሩ ዝብል ነቲ ዝተበፅሐ መደምደምታት ፀላዋይ እንተይኮነ ኣይተርፍን፣ መረረት ህዝቢ ናይ ምምላስ ዕላማ? ምምሕደረዊ ሰሌጤን ንምፍጣር? ምምሕዳራዊ ወፃኢ ከልል ንምቕናስ? ኩሎም ወይ ገሊኦም? ካሊእ ግን ካብ ልዕል ዝበለ assumption ኣብቲ ክልል ተፈጢሩ ዝባሃል structural ለውጢ ወረዳታት እቲ ክልል ዳግመ ምትዕርራይ ንምግባርን ናብ ዝሓሸ ምምሕዳራዊ ስጥመት ንምብራኽን ዝብሉ ይነብሩ፡፡ ዳርጋ መበዛትኦም ዝተኣሳሰሩን እቲ መፅናዕቲ መበገሲ ዝገበሮም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡፡ መቸስ ህዝብና ኣብተን ዝፀንሓ ማእኸላት ወይ ወረዳታት ዝባሃላ ዝነበራ እቲ ዝበዝሕ ኢኮኖሚያዊ መስተጋብሩ ክእከብን ማእኸለነት ነባራት ወረዳታት እንዳዓበየን እንዳሰፍሐን ክኸይድ ዝገብር ውሽጣዊ ዓቕሚ ስለዝነበረንን ስለዘለዎን እቲ ውፅኢት ሳውንሳዊ መፅናዕቲ ነትን ነባራት ዳግመ ኣፈልጦ ምሃቡ ኣጋጣሚ ኣይመስለንን፡፡ ኣበይ ተኣኪቡ፣ ክንደይ ተኣኪቡ፣ ማዓልታዊ መስተጋብሩ እንታይ ይመስል፣ ብምንታይ ርሕቐት ወዘተ ዝብሉ ፀለውቲ ባእታታ እንታይ እዮም ከመይ ይግለፁ ዝብሉ ዝተራኣዩ ይመስሉ፣ ናይቲ ህዝቢ መስተጋብር ስሕበት ማእኸል ኮይነን ፀኒሐን ስሕበት ማእኸል ኮይነን ድማ ክቕፅላ እቲ ኩነታት ዝተመቻችወለን ክኸውን እዩ ኢልካ ክውሰድ ይካኣል፡፡ እዙይ ነቲ ከባቢ እምበር ንነውስከፍ ሀዚ ዘላ ከተማ ከየምልከት ይኽእል እዩ፣ ምኽንያቱም ሓንቲ ከተማ ናይ ምእራግን ብዝበለፀ ናይ ምሕዳስ ዕድል ክህልዋ ስለዝኽእል፡፡ እቲ ሽግር ዝኸውን ዝመስለኒ ኣፍልጦ እንተይሃበ ምሕላፊ እዩ፡፡ ኣብዙይ እንርኦ ግን ትግራይ እቲ ዝፀንሐ arrangement እምበር ሓዱሽ structural arrangement ንምፍጣር ዘኽእል ገና መቐይሮ ዘይተፈጠረላ ክልል ምዃና እውን ኢና እንዕዘብ ወይ ድማ ኣሰፋፍራ ህዝቢ ንካሊእ arrangement ምችው ዘይምዃን እዩ ወይ መበገሲ እቲ ሳናንሳዊ መፅናዕቲ ክኸውን እዩ፡፡ ወይ ኣጋሕጢጥካ ናብታ ናይ ቀደም ኣወዳድባ ምምላስ ወይ ሸምሪርካ ሓዱሽ structural arrangement ምፍጣርን ምምሕዳራዊ ሰሌጤን እንተይሃሰኻ ወፃኢኻ ነኪኻ ልምዓታዊ ዓቕምኻ ምጉልባትን ንሓዱሽ ምትእስሳር ህዝቢ በሪ ምኽፋትን ዝብሉ ነገራት ምረኣና፡፡ ኣብዙይ ግን ውሒዱ እውን ብገለ መዳዩ ምምሕዳራዊ ምግሕጣጥ ይፈጥር እዩ፣ (እቲ ዘሎ ዓይነት) በዚሑ እውን ምምሕዳራዊ ምሽምራር ይፈጥር እዩ (እቲ ዝባሃል ዓይነት)፡፡ ስለዝኾነ ትርጉም ምግሕጣጥን ምሽምራርን በዙይ እንተዘተይረአ፡፡ እቲ ዘስክፍ ግን መበገሲ እቶም መረረት ብትኽክል ተፀኒዖም ድዮም? ምምሕዳራዊ ድዩ? ኢኮኖሚያዊ ድዩ?፣ ታራኻዊነቱ ንምሕላው ዘበገሶ ድዩ? ዓቕሚ እቲ ክልል ብምዕባዩ ድዩ? ወዘተ መኒኦም ከምዝኾነ እኳ ፈሊና ገና ኣይፈለጥናዮን፡፡ መቸስ ሀዚ ግልፂ እዩ እተ ክልል ብ18 ሓደስቲ ወረዳታት ምጥያሽ ዝገብሮም ተወሰኽቲ ወፃኢታት ብጣዕሚ ብዙሓት እዩም፣ ገሊኡ በቲ ናይ ዞባ ኣወዳድባ ምትራፍ ዝካሓሓስ እኳ እንተሃለወ፣ ብእኡ ልክዕ ድማ ክግደብ ዝግበኦ ግድብን ካብ ዳስ ናብ ቆርቆሮ ክቕየራ ዝግበአን ቤት ትምህርትታት ክውሕዳን ክንከያን ካልኦት ምሽምራርን እንፅበዮ እዩ፣ ፡፡ ስለዙይ ግበጥኡን side effectኡ ተራ እምበር ዝተወሳሰበ እውን ኣይኮነን፡፡ ስለዙይ ፋይዳ እቲ ሳይንሳዊ መፅናዕትና ፅባሕ ብዝህልዎ ትርጉም እንተዝርአ ዝበለፀ ይመስለኒ፡፡ እቲ ናይ ሎሚ መረረት ኣየዝሕሎን ንምባል ኣይኮነን፣ቀዛሕታ ህዝብና እውን ከጉልሆ ይኸውን፡፡ መቸስ ሎሚ ኢኮኖሚያዊ ፋይዳ ዘይብሉ ሳይንሳዊ መፅናዕቲ ዘሳግር ግን ኣይመስለንን፡፡ እዙይ ግን እቲ ክልል በብእዋኑ ደረጅኡን ኢኮኖሚያዊ ምንቅስቓስ ናይቲ ክልል መሰረት ዝገበረን ዳግመ ምምዕርራይን ንሱ ዝጠልቦ ኣወዳድባን እንዳፈጠረ ምኻድ ግቡእ ኣይኮነን ንምባል ኣይኮነን፡፡ እቲ ሽግር ኣነፂርካ ነቲ ሽግር ብመሰረቱ ዝፈትሕ ብርኪ ኣወዳድባ እቲ ክልል ናብ ዝሓሸ ስጥመትን ልዐል ኢኮኖሚያዊ መስተጋብርን ከሰጋግር ዝኽእል ኣወዳድባ (ዝነበረ status quo ንምሕላው ዘምስል ኣካይዳ ንምንታይ ኣድለየ) ኣይምተረአንዶ ንምባል እዩ፡፡ 00//00

 

Back to Front Page